Ukrajina ubrzano radi na razvoju novog evropskog sistema protivvazdušne odbrane pod nazivom Freja, koji bi mogao da postane jeftinija i fleksibilnija alternativa američkom sistemu Patriot. Cilj Kijeva je da prvi funkcionalni prototip bude spreman tokom prve polovine 2027. godine, u trenutku kada Rusija intenzivira napade balističkim raketama na ukrajinske gradove.
Kako prenosi Reuters, a objavljuje N1, zamjenik sekretara Savjeta za nacionalnu bezbjednost i odbranu Ukrajine Davud Alojan rekao je da je cilj projekta da u veoma kratkom roku razvije takozvani MVP (minimalno održiv proizvod) – prototip sposoban da pokaže prve praktične rezultate na terenu.
„Radimo u veoma kratkom vremenskom roku i imamo ambiciozan cilj da do prve polovine naredne godine imamo spreman funkcionalan prototip“, rekao je Alojan.
Projekat Freja zvanično je pokrenut prije dvije sedmice na samitu u Parizu, na kojem su učestvovali lideri deset evropskih država, među njima i predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski, kao i predstavnici vodećih evropskih kompanija namjenske industrije.
Ukrajina već duže vrijeme upozorava da joj nedostaju sistemi sposobni za presretanje ruskih balističkih projektila. Trenutno se gotovo u potpunosti oslanja na američki Patriot, koji je jedini sistem u njenom arsenalu za koji je potvrđeno da pouzdano obara projektile koji lete višestruko brže od zvuka.
Međutim, isporuke Patriota posljednjih mjeseci usporene su zbog ograničenih američkih zaliha, dugog proizvodnog procesa i političkih okolnosti u Sjedinjenim Američkim Državama. Zbog toga Ukrajina traži evropsko rješenje koje bi bilo dostupnije i brže za proizvodnju.
Rusija je tokom ovog mjeseca pojačala raketne napade na Kijev i Odesu, koristeći desetine balističkih projektila. Ukrajinske vlasti navode da veliki broj tih projektila nije bilo moguće presresti zbog nedostatka raketa-presretača.
Prema riječima predsjednika Volodimira Zelenskog, Ukrajina je spremna da za sistem Freja obezbijedi lanser i presretačku raketu, dok će evropski partneri učestvovati razvojem naprednih radara, senzora, sistema za navođenje i upravljačke elektronike.
Među kompanijama koje su se uključile u projekat nalaze se Eurosam, proizvođač sistema SAMP/T, zatim Leonardo, Thales, Saab, njemački Hensoldt, kao i ukrajinska kompanija Fire Point, poznata po razvoju krstareće rakete Flamingo.
Jedna od glavnih karakteristika sistema Freja biće njegova otvorena arhitektura. To znači da će svaka država moći da prilagodi sistem sopstvenim potrebama i ugradi opremu domaćih proizvođača.
„Ako Danska želi sistem sa radarom proizvedenim u Danskoj, to je moguće. Ako Švedska želi da koristi Saabove radare, ni to nije problem“, objasnio je Alojan.
Takav koncept trebalo bi da omogući jednostavniju proizvodnju, lakšu modernizaciju i veću interoperabilnost među evropskim saveznicima.
Ukrajina i njeni partneri razmatraju i osnivanje posebnog fonda koji bi finansirao razvoj sistema i koordinisao doprinose država i kompanija uključenih u projekat.
Prema riječima ukrajinskih zvaničnika, cilj je da Freja bude prije svega praktičan projekat, sa što manje administrativnih prepreka.
Predsjednik Zelenski ranije je uporedio koncept Freje sa LEGO kockama, naglašavajući da će različite evropske tehnologije moći da se kombinuju u jedinstven sistem protivraketne odbrane prilagođen potrebama svake države.
Ako razvoj bude tekao prema planu, prvi funkcionalni prototip mogao bi biti završen već tokom prve polovine 2027. godine, dok bi operativna upotreba sistema uslijedila ubrzo nakon završetka testiranja.
Izvori: Reuters, N1 Beograd
