Dok se Amerika sprema da na Dan nezavisnosti 4. jula proslavi 250 godina otcjepljenja od Britanije, Evropa sprema kontrarevoluciju – u polju tehnologije. Evropska unija pojačava kampanju koja bi mogla da kulminira nekom “Briselskom čajankom”, pošto je novo istraživanje pokazalo suverenističko raspoloženje velike većine građana Unije prema apsolutnoj američkoj tehnološkoj dominaciji. Evropljani su donekle podijeljeni, mahom u pogledu cijene koju su spremni da plate za tu vrstu samostalnosti.
“Gugl”, “Vindous”, “Android”, “Epl”, “Chat GPT”, “Tiktok”, “Instagram”, “Fejsbuk”, “Iks” (Tviter) – tehnologije bez kojih ne možemo da zamislimo dan. Jedna stvar im je zajednička – nijedna nije evropska. Sve su u rukama američkih ili kineskih kompanija.
Evropa ih svakodnevno koristi, ali ih ne pravi. To je postalo pitanje ne samo ekonomije, nego i bezbijednosti.
Crveni alarm u EU, građani žele kontrolu
Opasna zavisnost Evropske unije upalila je crveni alarm u Briselu.
Oko 80 odsto evropske digitalne infrastrukture i tehnologije dolazi izvan EU, a tržištem dominiraju američki giganti poput “Amazona”, “Envidije”, “Gugla”, “Majkrosofta” i “Epla”, kao i kineski konglomerati poput “Alibabe” i “Bajtdansa”, vlasnika “Tiktoka”.
Prema najnovijem izvještaju Evrobarometra, većina građana EU želi digitalnu infrastrukturu pod evropskom kontrolom.
Ispitanici u Švedskoj (94%), Finskoj (93%) i Danskoj (92%) smatraju da bi EU trebalo da dâ prioritet tim ulaganjima.
Istovremeno, građani EU ubjedljivom većinom žele da vide manju zavisnost od zemalja kao što su SAD i Kina. Takav stav najrasprostranjeniji je među ispitanicima u Švedskoj (88%), te u Njemačkoj, Danskoj, Finskoj i Luksemburgu (svuda po 87%).
Evropljani (ne)spremni da plate cijenu
Stvari ipak malo drugačije stoje u pogledu spremnosti Evropljana da se odreknu strane tehnologije, ukoliko je jeftinija. Pritom, stavovi se u velikoj mjeri razlikuju među državama članicama.
Ispitanici iz Danske (76%), Švedske i Hrvatske (obe po 73%) najspremniji su da naprave taj korak, dok su Estonci (35%), Bugari i Česi (obe po 45%) zabiljležili najniže nivoe slaganja.
Odgovor Americi: Kupujmo evropsko
Evropska komisija, u okviru Paketa za tehnološku suverenost (European technological sovereignty package), planira da osnaži domaći tehnološki sektor, u pokušaju da parira američkom protekcionizmu.
Prema nacrtu zakona koji je EK predstavila ovog mjeseca, nove mjere bi, u sektorima poput odbrane i zdravstva, praktično onemogućile neevropskim kompanijama da dobijaju javne ugovore.
Cilj je sprečavanje takozvanog scenarija “kil-sviča” (kill switch) – rizika da bi strana vlada mogla jednostavno da obustavi pristup ključnoj digitalnoj infrastrukturi.
Iako Evropska unija ima jasnu namjeru da se osamostali, put do tehnološke nezavisnosti opterećen je brojnim preprekama, teško savladivim.
Prva prepreka: Finansije rasute na 27 država članica
EU, za razliku od SAD, nema dovoljno koncentrisanu finansijsku moć, neophodnu za pokretanje ogromnih investicija. To nije samo pitanje količine novca, već strukture finansijskih tržišta.
U SAD postoji jedinstveno, duboko tržište, dok u EU svaka članica ima svoje regulatorne režime, svoje berze i svoje poreske sisteme, pa se kapital ne sliva na jedno mjesto.
“Države su podijeljene, imaju svoje nekakve nacionalne šampione. Tek u poslednjih nekoliko godina počinju da pričaju o digitalnoj suverenosti”, navodi naučni saradnik FPN-a u Beogradu Miloš Vukelić.
Druga prepreka: Odliv mozgova
Potom, Evropska unija ima problem odliva talenata u Sjedinjene Američke Države.
Mladi inženjer koji završi fakultet u Minhenu ili Parizu često će otići u Kaliforniju – tamo su najveće tehnološke kompanije i najbolje plate, ali i čitav ekosistem: okružen je drugim inženjerima, investitorima i mentorima, što mu ubrzava karijeru.
Evropa tako školuje stručnjake, a Amerika ih dobija gotove.
Treća prepreka: Američka dominacija, za šaku dolara
Problem predstavlja i dominacija američkih korporacija na globalnom tržištu.
“Desi se vrlo lako da kada i neka evropska kompanija dostigne neki nivo razvoja, onda se pojavi druga američka kompanija koja je lako kupi za sitne novce, mi bismo ovde rekli, u odnosu na ono što je bitno u Americi. Dakle to je, to je treći problem”, navodi Vukelić.
Četvrta prepreka: Političke podjele
Četvrti problem, navodi Vukelić, jeste organizacione prirode i na kraju krajeva pitanje i političke riješenosti EU, koja dolazi dosta kasno u odnosu na Ameriku, Kinu i Rusiju.
“Mi smo imali nekakve evropske projekte da se napravi evropski pretraživač još 2005. godine. Žak Širak je bio čovjek koji je pokrenuo tu priču. To je propalo nakon osam godina zbog nemogućnosti francuskih i njemačkih inženjera da se dogovore kako bi to trebalo da izgleda i uložen je čak i ne mali novac u taj projekat, ali na kraju od toga ništa nije bilo”, podsjeća Vukelić.
Peta prepreka: Birokratija
Evropska unija možda je najnaprednija u svijetu što se tiče regulative u vezi sa zaštitom podataka i korišćenjem vještačke inteligencije.
Međutim, direktor poslovnog razvoja “Orion telekoma” Goran Obradović smatra da upravo ta regulativa usporava EU.
“Ja bih rekao da tu ne govorimo o procentima, govorimo o redovima veličine koliko Evropa zaostaje za Kinom i za Amerikom, ili za Amerikom i Kinom, pošto su te dvije sile tu negdje”, ocjenjuje Obradović.
U SAD su uvjereni da stroga pravila guše inovacije, pa nema sveobuhvatne regulative kakvu ima EU, dok je “sječu” državne birokratije predvodio Ilon Mask, koji i sâm, preko svojih kompanija, razvija vještačku inteligenciju i napredne tehnologije.
Šesta prepreka: Nedostatak energije
I Obradović ukazuje na neefikasno tržište kapitala u EU, manji rezervoar radne snage, ali kao najvažniji faktor navodi nedostatak energetskih kapaciteta.
“Energija je suštinski bitna za razvoj infrastrukture vještačke inteligencije, Evropa nažalost ima problema sa time i to je ključni faktor”, smatra Obradović.
Brisel je, dakle, prepoznao problem – pitanje je samo da li ga je prepoznao prekasno.
EU ulazi u trku koju drugi vode već deceniju – sa mnogo regulative, malo energije i kapitalom rasutim po dvadeset sedam adresa.
Ambicija postoji, pitanje je da li je ostalo dovoljno vremena.
(rts.rs)
