Tehnološki gigant Google najavio je otvaranje prvog muzeja umjetnosti zasnovane na vještačkoj inteligenciji, pod nazivom “Dataland”, koji će 20. juna biti otvoren u Los Anđelesu. Projekat već izaziva globalnu debatu o tome da li AI može biti istinski autor umjetničkog djela ili samo sofisticirani alat.
Muzej se razvija kao jedan od najambicioznijih pokušaja da se umjetnost, algoritmi i podatkovni sistemi spoje u jedinstveno, interaktivno iskustvo koje se stalno mijenja u realnom vremenu.
Novi tip muzeja: umjetnost bez statičnih djela
“Dataland” se nalazi u kompleksu The Grand LA, arhitektonskom objektu koji je projektovao Frank Gehry. Prostor od oko 2.300 kvadratnih metara zamišljen je kao dinamičan umjetnički sistem, gdje ne postoje trajne postavke – već se sadržaj stalno generiše putem AI modela.
Umjetnička djela u ovom muzeju nisu “izložena” u klasičnom smislu, već se stalno iznova stvaraju, zavisno od podataka, prisustva posjetilaca i algoritamskih procesa.
AI koji stvara u realnom vremenu
Prva izložba, “Machine Dreams: Rainforest”, koristi modele trenirane na ogromnim skupovima podataka o prirodi i ekosistemima. Sistem generiše vizuelne kompozicije visoke rezolucije (do 1,2 milijarde piksela), koje se mijenjaju u realnom vremenu.
Instalacija uključuje i zvuk, senzore pokreta i emocionalnu analizu publike, kao i generisane mirise, čime se stvara multisenzorno iskustvo.
Googleovi Gemini modeli u osnovi sistema
Prema podacima kompanije, muzej koristi Google Gemini koji rade na Google Cloud infrastrukturi. Svi procesi – od obrade podataka do generisanja vizualnog sadržaja – odvijaju se u realnom vremenu i strimuju direktno u muzejski prostor.
Refik Anadol – umjetnik koji radi s podacima i mašinama
Glavni kreativni partner projekta je Refik Anadol, međunarodno priznati medijski umjetnik rođen 1985. godine u Istanbulu.
Anadol je diplomirao na Istanbul Bilgi Univerzitetu, a kasnije je stekao master diplomu na UCLA u Los Anđelesu. Danas živi i radi u SAD-u, gdje vodi Refik Anadol Studio i predaje na UCLA-u.
Njegov umjetnički rad fokusiran je na pretvaranje velikih skupova podataka u vizuelne i senzorne instalacije. Smatra se jednim od pionira tzv. generativne umjetnosti, u kojoj AI i neuronske mreže postaju kreativni partneri umjetnika, a ne samo alat.
Anadol je poznat po projektima kao što su “Machine Hallucinations”, “WDCH Dreams” i “Unsupervised” (prva AI instalacija u kolekciji Muzeja moderne umjetnosti u Njujorku).
Njegov pristup često opisuje ideju da su podaci “živa materija”, a umjetnost rezultat saradnje čovjeka i mašine, a ne isključivo ljudske imaginacije.
On je i jedan od ko-osnivača projekta Dataland, koji se razvija kao prvi stalni muzej posvećen AI umjetnosti u svijetu.
Program za AI umjetnike
Google Arts & Culture pokreće rezidencijalni program za AI umjetnike, u kojem četiri odabrana umjetnika dobijaju grantove od po 25.000 dolara, uz mentorstvo Anadolovog studija i pristup Google AI alatima.
Radovi nastali kroz program biće prikazani u muzeju i na digitalnoj platformi tokom godine.
Kontroverze: umjetnost ili algoritam?
Otvaranje muzeja ponovo je otvorilo pitanje autorstva u eri vještačke inteligencije.
Kritičari tvrde da AI nema svijest, namjeru ni emociju, pa ne može biti umjetnik u klasičnom smislu. Po tom mišljenju, AI generiše sadržaj, ali ne stvara umjetnost.
Zagovornici, uključujući Anadolov pristup, tvrde da je AI samo novi medij – poput fotografije ili filma u prošlosti – i da umjetnički izraz i dalje dolazi iz ljudskog koncepta i izbora podataka.
“Dataland” predstavlja novu fazu u razvoju kulturnih institucija, gdje muzeji postaju dinamični sistemi, a umjetnost proces koji se stalno mijenja. Bez obzira na kontroverze, projekat označava ulazak vještačke inteligencije u središte savremene umjetničke prakse – i otvara pitanje gdje završava umjetnik, a počinje algoritam.
Izvori: b92, The Guardian, BBC News, The New York Times
