Nova faza evropskog obračuna sa Big Tech-om
Švedski sud naložio je kompaniji Google, u vlasništvu Alphabeta, da isplati oko 1,5 milijardi dolara odštete kompaniji PriceRunner, koju posjeduje švedsko-platna platforma Klarna. Presuda se odnosi na optužbe da je Google godinama favorizovao sopstvenu uslugu poređenja cijena u rezultatima pretrage, čime je, prema tužbi, narušio konkurenciju na evropskom tržištu.
Ova odluka predstavlja jedan od najvećih antimonopolskih presedana u Švedskoj i još jedan u nizu pravnih udaraca velikim američkim tehnološkim kompanijama u Evropi.
Spor koji traje više od decenije
Korijeni slučaja sežu u 2008. godinu, kada je Google počeo davati prednost sopstvenoj usluzi poređenja proizvoda u rezultatima pretrage. Prema tvrdnjama tužilaca, takva praksa dovela je do naglog pada saobraćaja na nezavisnim platformama za poređenje cijena.
PriceRunner je 2022. godine pokrenuo tužbu, tražeći oko 2,1 milijardu eura odštete, tvrdeći da je Googleova dominacija u pretrazi direktno narušila njegov poslovni model i prihode.
Sud je na kraju dosudio oko 14,3 milijarde švedskih kruna, što odgovara iznosu od približno 1,5 milijardi dolara, dok je ukupni zahtjev bio znatno veći.
Rekordna presuda u Švedskoj
Prema sudskim zvaničnicima, riječ je o najvećoj odšteti ikada dosuđenoj u Švedskoj u jednom antimonopolskom predmetu. Ipak, iznos je i dalje značajno manji od onoga što je tužilac zahtijevao, uključujući kamate.
Sud je naglasio da, iako PriceRunner nije u potpunosti uspio u svom zahtjevu, presuda predstavlja “najveću dosuđenu odštetu u švedskom konkurencijskom pravu”.
Odluka takođe dolazi u trenutku kada evropske institucije pojačavaju nadzor nad dominacijom velikih tehnoloških platformi.
Googleova dominacija pod lupom
Slučaj se uklapa u širi evropski obrazac regulatornog pritiska na Google. Evropska komisija je još 2017. godine kaznila kompaniju zbog zloupotrebe dominacije u pretrazi, posebno zbog favorizovanja sopstvene usluge kupovine.
Ta odluka je potvrđena i na sudu 2021. godine, čime je otvoren put za brojne privatne tužbe širom Evrope.
Nakon toga, više kompanija pokrenulo je postupke za naknadu štete, tvrdeći da su godinama trpjele gubitke zbog Googleovih algoritamskih odluka.
Talas tužbi širom Evrope
Švedska presuda nije izolovan slučaj. U posljednjih nekoliko godina evropski sudovi donijeli su više odluka protiv Googlea:
- u Njemačkoj: stotine miliona eura odštete platformama za poređenje cijena
- u Velikoj Britaniji: u toku su kolektivne tužbe nekoliko kompanija
- u Italiji: zahtjevi za višemilijardne odštete
Ovaj trend pokazuje da se pravna borba protiv Big Tech kompanija sve više prebacuje sa regulatornih kazni na direktne privatne tužbe za naknadu štete.
Google: neslaganje i najava žalbe
Iz Googlea su saopštili da se ne slažu sa presudom i da razmatraju pravne korake, uključujući žalbu. Kompanija tvrdi da su promjene u oglašivačkom sistemu i pretrazi, uvedene nakon 2017. godine, unaprijedile tržište i podržale rast konkurentskih servisa.
Google takođe ističe da njegovi proizvodi doprinose zapošljavanju i ekonomskom razvoju u Evropi, što je standardna odbrana u antimonopolskim sporovima.
Međutim, evropski sudovi i regulatorna tijela već godinama zauzimaju stroži stav prema dominantnim digitalnim platformama.
Finansijski i tržišni efekti
Nakon objave presude, zabilježene su blage reakcije na berzi: akcije Alphabeta pale su oko 0,4% u premarket trgovanju, dok su dionice Klarne porasle za oko 7,5%.
Iako iznos od 1,5 milijardi dolara nije egzistencijalna prijetnja za Google, pravni i reputacioni efekti ovakvih presuda mogu biti dugoročno značajni, posebno u kontekstu novih evropskih digitalnih regulativa.
Širi značaj: sukob modela interneta
Ovaj slučaj nije samo pravna bitka između dvije kompanije. On odražava dublji sukob između dva modela digitalne ekonomije:
- modela u kojem platforme istovremeno nude uslugu i kontrolišu tržišni pristup
- modela u kojem se traži stroga neutralnost i jednak tretman konkurencije
Evropa sve jasnije naginje drugom pristupu, nastojeći ograničiti moć velikih američkih tehnoloških kompanija.
Početak nove faze regulacije
Presuda švedskog suda protiv Googlea predstavlja još jedan signal da se era nekontrolisane dominacije velikih digitalnih platformi postepeno završava, barem u Evropi.
Iako će pravni proces vjerovatno trajati godinama zbog žalbi i novih postupaka, poruka je jasna: algoritmi koji oblikuju internet više nisu samo tehničko pitanje, već i pravno i političko pitanje od ogromnog ekonomskog značaja.
(Reuters)
