Fidel Kastro, jedan od najprepoznatljivijih i najkontroverznijih lidera 20. vijeka, rođen je 13. avgusta 1926. godine na Kubi. Povodom 100 godina od njegovog rođenja, podsjećamo na život revolucionara koji je gotovo pola vijeka bio na čelu Kube i decenijama prkosio Sjedinjenim Američkim Državama.
Kastro je poticao iz porodice španskog doseljenika Anhela Kastra, koji je na Kubi izgradio veliko poljoprivredno imanje. Fidel je studirao pravo u Havani, a nakon vojnog udara Fulgensija Batiste 1952. godine odlučio je da se aktivno suprotstavi režimu.
Nakon neuspjelog napada na kasarnu Moncada 1953. godine, završio je u zatvoru. Poslije amnestije otišao je u Meksiko, gdje je organizovao Pokret 26. jul. Krajem 1956. godine sa 82 borca iskrcao se na Kubu, a nakon višegodišnje gerilske borbe revolucionari su početkom 1959. godine srušili Batistu.
Kastro je potom postao centralna figura nove vlasti. Kuba je nacionalizovala imovinu američkih kompanija, približila se Sovjetskom Savezu i proglasila socijalističko uređenje. Uslijedili su prekid odnosa sa Vašingtonom i dugotrajna američka ekonomska blokada.
Jedan od ključnih trenutaka njegove vladavine bila je Invazija u Zalivu svinja 1961. godine, kada su kubanski emigranti uz podršku SAD pokušali da svrgnu Kastra, ali su doživjeli poraz. Već naredne godine Kuba je postala središte Kubanske raketne krize, jednog od najopasnijih trenutaka Hladnog rata.
Tokom višedecenijske vlasti Kastro je izgradio snažno centralizovan socijalistički sistem. Njegove pristalice posebno ističu razvoj obrazovanja i zdravstvenog sistema, dok kritičari ukazuju na političku represiju, ograničavanje političkih sloboda i nedostatak demokratskog pluralizma.
Kuba je pod njegovim vođstvom imala i značajnu ulogu van Latinske Amerike. Kubanske snage i vojni instruktori učestvovali su u sukobima i revolucionarnim pokretima u Africi i drugim dijelovima svijeta, posebno u Angoli, Etiopiji, Kongu i Nikaragvi. Kastro je bio i jedan od najistaknutijih lidera Pokreta nesvrstanih, iako je njegov blizak odnos sa Moskvom često izazivao neslaganja sa drugim liderima tog pokreta.
Raspad Sovjetskog Saveza početkom devedesetih doveo je Kubu u duboku ekonomsku krizu. Ipak, Kastro je uspio da zadrži vlast i političku kontrolu nad zemljom. Tek 2008. godine, zbog narušenog zdravlja, formalno je predao predsjedničku funkciju svom bratu Raulu.
Fidel Kastro preminuo je 25. novembra 2016. godine u 90. godini. Na čelu Kube proveo je gotovo pola vijeka, ostavljajući iza sebe nasljeđe koje i danas izaziva potpuno suprotstavljene ocjene – od simbola otpora američkoj politici i revolucionarne borbe do autoritarnog lidera odgovornog za gušenje političkih sloboda.
Izvor: Glas srpske
