Generalni sekretar Ujedinjenih nacija Antonio Gutereš završava drugi petogodišnji mandat 31. decembra ove godine, čime će nakon deset godina biti otvoren izbor novog prvog čovjeka svjetske organizacije. Kako prenosi Deutsche Welle (DW), u trci se trenutno nalazi šest kandidata koji će svoje programe predstaviti tokom javne debate u Generalnoj skupštini UN u Njujorku.
Novi generalni sekretar biće izabran u Generalnoj skupštini UN, ali tek nakon preporuke Savjeta bezbijednosti, u kojem pravo veta imaju pet stalnih članica – Sjedinjene Američke Države, Rusija, Kina, Francuska i Velika Britanija. Upravo zbog toga izbor novog lidera UN smatra se jednim od najsloženijih diplomatskih procesa u međunarodnoj politici.
Funkcija generalnog sekretara podrazumijeva vođenje administracije UN, posredovanje u međunarodnim krizama i koordinaciju rada brojnih tijela organizacije, uključujući i Savjet bezbijednosti.
Među kandidatima je bivša predsjednica Čilea Mišel Bačele, koja bi, ukoliko bude izabrana, postala prva žena na čelu Ujedinjenih nacija. Tokom političke karijere dva puta je bila predsjednica Čilea, a od 2018. do 2022. godine obavljala je funkciju visokog komesara UN za ljudska prava. Bačele smatra da bi izbor žene na čelo organizacije predstavljao važan signal za međunarodnu zajednicu, dok kao svoju najveću prednost ističe dugogodišnje iskustvo u međunarodnoj politici.
Argentinac Rafael Mariano Grosi, aktuelni generalni direktor Međunarodne agencije za atomsku energiju (IAEA), kampanju zasniva na iskustvu u oblasti nuklearne bezbjednosti. Prema navodima DW-a, Grosi zagovara reformu sistema Ujedinjenih nacija kroz objedinjavanje pojedinih institucija i smanjenje administrativnih troškova, ocjenjujući da organizacija mora postati efikasnija.
Među kandidatima je i bivša predsjednica Generalne skupštine UN i nekadašnja šefica diplomatije Ekvadora Marija Fernanda Espinoza, koja upozorava da su finansije trenutno najveći izazov organizacije. Ona smatra da se UN moraju reformisati kako bi ostale relevantne, te zagovara jaču saradnju sa regionalnim organizacijama i evropskim partnerima.
Kandidatkinja iz Kostarike Rebeka Grinspan, koja trenutno obavlja funkciju generalne sekretarke Konferencije UN za trgovinu i razvoj (UNCTAD), poznata je po angažmanu u pregovorima o izvozu ukrajinskog žita nakon početka rata u Ukrajini. U svojoj kampanji ističe potrebu za snažnijom ulogom UN i reformom Savjeta bezbjednosti kroz veću zastupljenost država iz Afrike i Latinske Amerike.
Bivši predsjednik Senegala Maki Sal takođe je među kandidatima. Tokom njegovog mandata Senegal je ostvario značajan infrastrukturni razvoj, ali je političku karijeru obilježio i talas protesta zbog odnosa prema opoziciji i pokušaja odgađanja predsjedničkih izbora 2024. godine. Iako aktuelna vlast u Dakaru u početku nije podržala njegovu kandidaturu, kasnije je promijenila stav.
Najnovija kandidatkinja je Kerolin Rodriges Birket, stalna predstavnica Gvajane pri Ujedinjenim nacijama i bivša ministarka spoljnih poslova te zemlje. Kako navodi DW, njena vizija podrazumijeva jačanje multilateralizma, veću efikasnost UN i inkluzivnije globalno upravljanje, uz prilagođavanje organizacije savremenim međunarodnim izazovima.
Prema pravilima Ujedinjenih nacija, mandat generalnog sekretara traje pet godina, uz mogućnost jednog reizbora. Iako formalno Generalna skupština bira kandidata, ključnu riječ ima Savjet bezbijednosti, gdje veto bilo koje od pet stalnih članica može zaustaviti izbor.
Budući generalni sekretar preuzeće funkciju u periodu obilježenom ratovima, geopolitičkim tenzijama, klimatskim promjenama, finansijskim problemima UN i sve češćim pozivima na reformu međunarodnog sistema, zbog čega će njegov mandat biti jedan od najzahtjevnijih u novijoj istoriji organizacije.
Izvori: Deutsche Welle (DW), Ujedinjene nacije (UN).
