Rumunija se našla u produbljenoj političkoj krizi nakon što premijer-designat Adrian Vestea nije uspio da dobije podršku parlamenta za formiranje nove vlade. Glasanje o povjerenju završeno je neuspjehom, čime je otvoren novi krug političkih neizvjesnosti u zemlji članici Evropske unije.
Vestea, kandidat centrističkog predsjednika Nikušora Dana i član Liberalne partije, nije uspio da osigura potrebnu većinu od 233 glasa, osvojivši svega 189. Ključni razlog neuspjeha bio je odbijanje krajnje desne opozicije da podrži kabinet, dok su se pojedine stranke bivše koalicije također distancirale od njegove kandidature.
Prema rumunskom Ustavu, predsjednik sada mora imenovati novog mandatara, koji ima rok od deset dana da formira vladu i ponovo zatraži podršku parlamenta. U slučaju da dva uzastopna mandatara ne dobiju povjerenje u roku od 60 dana, predsjednik ima pravo da raspusti parlament i raspiše vanredne izbore.
Iako Rumunija redovne izbore planira tek za 2028. godinu i nikada do sada nije održala prijevremene izbore, sve veća politička fragmentacija i jačanje krajnje desnice, prema analitičarima, povećavaju vjerovatnoću da bi se zemlja mogla suočiti s vanrednim političkim ciklusom.
Politička kriza dodatno je produbljena raspadom prethodne proevropske koalicije, koja je pala početkom maja nakon što su socijaldemokrate – najveća parlamentarna stranka – napustile vladu i priključile se opozicionom bloku u izglasavanju nepovjerenja.
Upravo ta nestabilnost otvorila je prostor predsjedniku Dan-u da pokuša formirati novu proevropsku većinu, ali bez uspjeha. Liberalna partija se čak distancirala od Vestea, dok su i druge manje stranke odbile da ga podrže, ostavljajući njegovu kandidaturu politički izolovanom.
Krajnje desna Alijansa za ujedinjenje Rumuna (AUR), druga najveća stranka u parlamentu i ključni faktor u blokadi, odbila je da podrži novu vladu. Lider stranke Đorđe Simion zahtijeva da se AUR prestane označavati kao ekstremistička politička snaga. Stranka u javnim anketama bilježi podršku između 38 i 41 posto, što je čini ozbiljnim političkim faktorom u budućim aranžmanima vlasti.
AUR se protivi vojnoj i finansijskoj pomoći Ukrajini, kritički je nastrojen prema Evropskoj uniji i glasao je protiv zakona koji bi omogućio obaranje ruskih dronova koji ulaze u rumunski zračni prostor blizu granice s Ukrajinom.
U ovakvom političkom okruženju, najizgledniji scenario je formiranje manjinske vlade. Ona bi mogla biti sastavljena ili od socijaldemokrata ili od tri centrističke i desno-centrističke stranke koje su ranije činile koaliciju. Međutim, takve vlade u Rumuniji tradicionalno se suočavaju s ograničenom političkom stabilnošću i otežanim donošenjem odluka.
Politički analitičari upozoravaju da bi produžena nestabilnost mogla ugroziti sposobnost Rumunije da povlači sredstva iz fondova Evropske unije, kao i njen kreditni rejting.
„Manjinske vlade teško funkcionišu, ali bi u ovom trenutku makar obezbijedile formalnu institucionalnu stabilnost“, ocjenjuje profesor političkih nauka Sergiu Mişcoiu sa Univerziteta Babeş-Bolyai.
Analitički kontekst
Rumunska kriza odražava širi trend fragmentacije političkog centra u istočnoj Evropi, gdje tradicionalne proevropske stranke gube dominaciju, dok desni populistički pokreti jačaju uticaj. Poseban problem predstavlja kombinacija fiskalnih pritisaka, slabih koalicija i rastuće polarizacije oko odnosa prema EU i ratu u Ukrajini.
U tom smislu, pad Vestea-e nije samo tehnički politički poraz, već signal dublje sistemske nestabilnosti koja bi mogla imati dugoročne posljedice po politički kurs Rumunije unutar Evropske unije.
Izvori: Politico Europe, Reuters
