Afričke i karipske zemlje usvojile su sveobuhvatan plan od 19 tačaka koji poziva na formalna izvinjenja, finansijske reparacije i otpis dugova zemljama koje su učestvovale u transatlantskoj trgovini robljem. Dogovor je postignut na konferenciji u Akri, u Gani, nakon višednevnih razgovora visokih predstavnika država i regionalnih organizacija.
Plan predstavlja jedan od najopsežnijih međunarodnih pokušaja da se institucionalno odgovori na nasleđe transatlantskog ropstva.
Zahtjev za izvinjenje i odgovornost
U dokumentu koji su usvojili Afrička unija i Karipska zajednica (CARICOM), zemlje traže:
- formalna izvinjenja država koje su imale koristi od ropstva
- finansijske reparacije i kompenzacije
- otpis i olakšanje dugova za pogođene zemlje
- reformu međunarodnih finansijskih institucija
Iako plan ne imenuje pojedinačne države, on se odnosi na zemlje koje su istorijski učestvovale u transatlantskoj trgovini robljem.
Globalni fond i ekonomske reforme
Jedan od ključnih predloga je stvaranje Globalnog fonda za reparacije, koji bi finansirao programe razvoja, obrazovanja i društvene obnove u pogođenim državama.
Plan takođe poziva na:
- pravedniju zastupljenost Globalnog Juga u međunarodnim institucijama
- klimatsko finansiranje za ranjive države
- povratak ukradenih kulturnih artefakata i posmrtnih ostataka
- posebne programe za istorijske nepravde prema ženama i djevojkama
Istorijski kontekst
Procjenjuje se da je između 15. i 19. vijeka oko 12,5 miliona Afrikanaca prisilno odvedeno u Sjevernu i Južnu Ameriku putem evropskih brodova.
UN rezolucija usvojena u martu, kojom je transatlantsko ropstvo priznato kao “najteži zločin protiv čovječnosti”, dodatno je ojačala politički momentum za ovaj proces, uprkos protivljenju dijela zapadnih zemalja.
Podjele u međunarodnoj zajednici
Dok su mnoge afričke i karipske zemlje, zajedno s dijelom evropskih država, podržale ideju reparacija, Sjedinjene Američke Države, Velika Britanija i dio članica EU ranije su izražavale zabrinutost.
Njihov glavni argument je da bi ovakve rezolucije mogle uspostaviti hijerarhiju među istorijskim zločinima i otvoriti kompleksna pravna pitanja odgovornosti.
Političke poruke sa konferencije
Predsjednik Gane, John Dramani Mahama, naglasio je da savremene generacije nisu lično odgovorne za prošlost, ali imaju obavezu da se suoče s njenim posledicama.
“Istorija ne traži da nasleđujemo krivicu, već odgovornost”, poručio je on učesnicima konferencije u Akri.
Slične poruke poslali su i lideri iz Namibije, Liberije, Senegala i Barbadosa, koji su učestvovali u razgovorima.
Stav Francuske i EU
Francuski predsjednik Emmanuel Macron u video obraćanju istakao je da su žrtve ropstva bile “dehumanizovane i tretirane kao roba”, ali je upozorio da reparacije ne bi trebalo posmatrati kao “konačno rješenje ili simbolični finansijski čin koji zatvara istoriju”.
Francuska je ranije usvojila izmjene zakona koje ukidaju stare kolonijalne formulacije, ali bez direktnog uvođenja mehanizama za reparacije.
Sljedeći koraci
Usvojeni plan će biti predstavljen Ujedinjenim nacijama, gdje će se očekivati nova runda političkih pregovora i potencijalnih rezolucija.
Analitičari smatraju da bi ovo moglo otvoriti dugotrajan globalni proces pregovora o istorijskoj odgovornosti, ekonomskim kompenzacijama i reformi međunarodnog sistema.
Konferencija u Gani označava značajan korak ka institucionalizaciji zahtjeva za reparacijama zbog transatlantskog ropstva. Iako su stavovi i dalje duboko podijeljeni, sve veći broj država Globalnog Juga traži konkretne mehanizme pravde, dok zapadne zemlje ostaju oprezne prema pravnim i političkim implikacijama takvih zahtjeva.
Izvor: Reuters
