Godinama kineski lider Si Đinping podstiče pripadnike etničkih manjina, poput Tibetanaca i Ujgura, da prihvate identitet zasnovan na kineskoj nacionalnoj pripadnosti i odanosti vladajućoj Komunističkoj partiji Kine.
Sada je taj pristup pretočen u sveobuhvatan novi zakon koji se primjenjuje u učionicama, naseljima i domovima i koji Pekingu daje pravo da preduzima mjere protiv ljudi izvan svojih granica za koje smatra da krše njegova pravila, prenosi CNN.
Zakon, zvanično nazvan “Zakon o unapređenju etničkog jedinstva i napretka”, stupio je na snagu 1. jula. Njime se zabranjuju postupci koji “podrivaju etničko jedinstvo ili izazivaju etničke podjele” među 56 zvanično priznatih etničkih grupa u Kini, među kojima većinu čine Han Kinezi, koji predstavljaju više od 90 odsto od ukupno 1,4 milijarde stanovnika zemlje.
Prema novim pravilima, škole i državne institucije moraju da koriste mandarinski kineski kao primarni jezik; nastava mora da obezbijedi da nastavni plan i program “izgradi snažan osjećaj zajedništva kineskog naroda”, a svi roditelji imaju obavezu da usmjeravaju svoju djecu da “vole Komunističku partiju Kine i kineski narod“.
Država je obavezna da pruža podršku muzejima, bibliotekama i drugim kulturnim ustanovama u organizovanju događaja koji odražavaju kinesku istoriju i nacionalni prosperitet, dok lokalne vlasti moraju da rade na unapređenju etničke integracije kroz svoju stambenu politiku, odredba za koju posmatrači smatraju da bi mogla da dovede do preseljenja stanovništva.
Zakon takođe predviđa da će organizacije i pojedinci izvan kontinentalne Kine koji “podrivaju” etničko jedinstvo ili “izazivaju etničke podjele” snositi odgovornost.
Kritičari smatraju da je ova široko definisana odredba takva da će uticati na aktivizam, naučna istraživanja i javne rasprave o pitanjima etničkih manjina širom svijeta.
U obraćanju povodom 105. godišnjice osnivanja Komunističke partije Kine u srijedu, Si Đinping je naglasio značaj ovog zakona pozivajući sve članove partije da “neprestano učvršćuju i jačaju veliko jedinstvo svih etničkih grupa”.
Ovaj zakon već je izazvao kritike organizacija za zaštitu ljudskih prava i stručnjaka, koji upozoravaju da bi mogao da dovede do potiskivanja kulturnog identiteta, vjerske prakse i jezika etničkih manjina.
U aprilskom pismu, stručnjaci Ujedinjenih nacija za ljudska prava rekli su da zakon “može imati ozbiljne implikacije po jezičku, kulturnu i vjersku autonomiju etničkih zajednica, uključujući Tibetance, Ujgure i Mongole”.
Takođe su upozorili na mogućnost „transnacionalne represije“, s obzirom na to da se zakon može primjenjivati u inostranstvu.
Zastrašujući efekat
Za neke posmatrače, zakon izgleda kao poslednji korak u višegodišnjoj evoluciji kineske politike koja naglašava nacionalni identitet u odnosu na etničku autonomiju. Kritičari su tu promjenu politike vidjeli kao agresivan potez ka asimilaciji.
Takođe se široko posmatra kao dio šire vizije osiguravanja nacionalne bezbijednosti pod Sijem, koji je došao na vlast 2012. godine nakon široko rasprostranjenih protesta 2008. godine u Tibetu i smrtonosnih nemira u Sinđangu, domu ujgurske manjine.
Sa novim zakonom, “Peking više ne tretira ‘etničko jedinstvo’ kao opšti politički slogan ili stvar lokalne propagande”, rekao je Džejms Lajbold, profesor na Univerzitetu La Trob u Melburnu, fokusiran na etničku politiku Kine.
“To čini stvaranje jedinstvenog kineskog nacionalnog identiteta obavezujućom odgovornošću za škole, porodice, medije, muzeje, kadrove, budžete, tehnološke platforme i bezbednosne organe”, rekao je on.
“Poruka je jasna. Manjinski identitet je prihvatljiv samo kada je podređen partijski definisanom kineskom identitetu”.
Lajbold takođe ukazuje na vjerovatni “zastrašujući efekat” zakona na strane naučnike, novinare, aktiviste, dijasporske zajednice i druge koji proučavaju ili kritikuju kinesku politiku nacionalnosti i pograničnih područja, rekavši da bi to moglo da podstakne „samocenzuru, obeshrabri putovanja i suzi naučnu debatu“.
Poslednjih godina, Komunistička partija Kine je pojačala nadzor nad vjerskim institucijama, smanjila upotrebu jezika etničkih manjina u osnovnim, srednjim školama i vrtićima.
Peking je i bio optužen za ozbiljna kršenja ljudskih prava, uključujući proizvoljno pritvaranje Ujgura i drugih muslimanskih manjina velikih razmjera u Sinđangu. Kineski zvaničnici poriču te tvrdnje.
Takođe se suočava sa optužbama za široko rasprostranjenu transnacionalnu represiju. Izvještaj aktiviste za ljudska prava “Safeguard Defenders” iz 2022. godine navodi da je pronađen dokaz o više od 100 takozvanih prekomorskih policijskih stanica širom svijeta koje prate, uznemiravaju i u nekim slučajevima repatriraju kineske građane koji žive u egzilu. Peking je to negirao.
Peking kaže da njegov novi zakon o etničkom jedinstvu štiti “legitimna prava i interese svih etničkih grupa” i “ne potkopava upotrebu sopstvenog jezika etničkih manjina”.
Kada je na konferenciji za novinare u ponedeljak upitan o potencijalu za “dugoročnu jurisdikciju”, zamjenik ministra pravde Hu Veilie rekao je da je to u skladu sa osnovnim normama međunarodnog prava za zemlje da zaštite svoj suverenitet.
“Etničko jedinstvo je ključni kamen temeljac nacionalnog prosperiteta i razvoja”, rekao je i dodao:
“Nelegalne aktivnosti koje namjerno podstiču etničke tenzije, potkopavaju etničko jedinstvo i ugrožavaju nacionalnu bezbijednost narušiće temelje etničkog jedinstva i naštetiti javnom interesu i legitimnim pravima i interesima naroda”.
(telegraf.rs)
